Huyết áp là chỉ số dễ tự đo nhất, và cũng là chỉ số bị đo sai nhiều nhất. Mấy lỗi tư thế và thao tác làm con số lệch đủ để đổi hẳn kết luận.
Đo thế nào cho đúng
- Ngồi tựa lưng, chân đặt phẳng trên sàn không bắt chéo
- Tay đặt trên bàn ngang tim
- Nghỉ yên vài phút trước khi đo
- Và không nói chuyện trong lúc đo
- Mục thứ ba là bước hay bị bỏ nhất
Mục cuối là lỗi tưởng vô hại, và nói chuyện làm con số cao lên.
Lỗi hay gặp nhất là gì
- Vòng bít sai cỡ hoặc quấn ngoài áo dày
- Tay buông thõng thấp hơn tim
- Vừa đi lại xong đã đo
- Và chỉ đo một lần rồi lấy luôn con số đó
- Mục đầu là lỗi làm lệch nhiều nhất
Mục cuối là thói quen phổ biến, và nó bỏ mất phần thông tin quan trọng.
Nên đo mấy lần
- Đo vài lần cách nhau ít phút trong cùng một buổi
- Rồi lấy theo hướng dẫn của bác sĩ
- Vì lần đo đầu thường cao hơn các lần sau
- Ghi hết các lần đo, đừng chỉ ghi lần thấp nhất
- Mục thứ ba là lý do
Mục cuối là điều muốn nhấn, và chọn lọc con số là tự làm hỏng dữ liệu của mình.
Con số bao nhiêu là bình thường
- Ngưỡng khác nhau theo tuổi, bệnh nền và mục tiêu điều trị của từng người
- Hỏi bác sĩ về ngưỡng riêng của mình
- Và ghi vào sổ
- Đừng lấy ngưỡng nghe được ở đâu đó
- Mục đầu là lý do không có một con số chung
Mục cuối là điều muốn nói rõ, và ngưỡng của người khác không phải ngưỡng của mình.
Về vòng bít — bộ phận quyết định độ chính xác
- Vòng bít quá nhỏ so với bắp tay làm con số cao lên, quá lớn thì ngược lại
- Đo vòng bắp tay và chọn cỡ theo hướng dẫn của máy, đừng mặc định cỡ đi kèm là vừa
- Quấn trực tiếp lên da hoặc lên áo mỏng, không quấn ngoài áo dày
- Mép dưới vòng bít cách khuỷu tay một khoảng theo hướng dẫn, không quấn sát quá
- Mục đầu là lỗi nghiêm trọng nhất
Mục thứ hai là việc nên làm một lần lúc mua máy, và nó dùng được mãi.
Về mấy việc cần tránh trước khi đo
- Không đo ngay sau khi uống cà phê, hút thuốc, hoặc vận động
- Không đo khi đang buồn tiểu, vì nó làm con số cao lên
- Không đo ngay sau bữa ăn no
- Không đo khi đang căng thẳng hoặc vừa cãi nhau xong
- Mục thứ hai là điều ít ai biết
Mục cuối là lý do nên đo vào lúc yên tĩnh cố định trong ngày.
Về chọn giờ đo
- Đo vào các mốc cố định trong ngày để so sánh được giữa các ngày
- Buổi sáng trước khi uống thuốc là mốc hay được dặn, nhưng hỏi bác sĩ mốc riêng của mình
- Không đo lung tung mỗi lúc một giờ rồi so với nhau
- Đo thêm khi thấy khác thường, và ghi rõ lúc đó đang thế nào
- Mục đầu là điều kiện để so được
Mục cuối là ngoại lệ hợp lý, và ghi kèm hoàn cảnh thì con số mới có nghĩa.
Về sổ theo dõi huyết áp
- Ghi ngày, giờ, các lần đo trong buổi, và tay nào đo
- Ghi cả thuốc đã uống và giờ uống
- Một quyển sổ nhỏ hoặc một ứng dụng đều được, miễn là mang đi khám được
- Cả tuần số liệu có giá trị hơn nhiều so với một lần đo ở phòng khám
- Mục cuối là lý do đáng ghi
Mục đầu là bốn cột đủ dùng, và ghi tay nào là chi tiết hay bị quên.
Về chuyện hai tay cho số khác nhau
- Lần đầu nên đo cả hai tay và ghi lại chênh lệch
- Sau đó đo thường xuyên ở tay cho số cao hơn, theo hướng dẫn của bác sĩ
- Chênh lệch lớn giữa hai tay là chi tiết đáng nói với bác sĩ
- Đừng đổi tay mỗi lần đo rồi so các con số với nhau
- Mục thứ ba là điều đáng chú ý
Mục cuối là lỗi hay gặp, và nó làm cả chuỗi số liệu không so được.
Về hiệu ứng áo blouse và hiện tượng ngược lại
- Có người huyết áp cao hơn hẳn khi đo ở phòng khám so với ở nhà
- Cũng có người ngược lại: ở phòng khám bình thường mà ở nhà lại cao
- Cả hai đều là lý do nên đo tại nhà và mang số liệu đi khám
- Đừng tự kết luận mình thuộc kiểu nào, đưa số liệu cho bác sĩ đọc
- Mục thứ hai là kiểu ít ai biết
Mục thứ ba là kết luận thực hành, và nó là lý do chính của cả bài này.
Về việc đừng tự đổi thuốc theo con số
- Thấy số cao hơn mọi ngày thì ghi lại và báo, không tự tăng thuốc
- Thấy số đẹp mấy hôm liền cũng không tự bỏ thuốc
- Huyết áp lên xuống trong ngày là bình thường, một lần đo không phải cả bức tranh
- Mọi thay đổi thuốc phải do bác sĩ quyết định dựa trên cả chuỗi số liệu
- Mục thứ hai là sai lầm nguy hiểm hơn
Mục cuối là quy tắc, và đó là lý do sổ theo dõi quan trọng hơn từng con số.
Ba câu trước khi làm một xét nghiệm
- Tôi có thuộc nhóm nên làm cái này không — tuổi, giới, tiền sử, nguy cơ
- Kết quả bình thường thì tôi làm gì tiếp, bất thường thì bước tiếp theo là gì
- Bao lâu làm lại một lần
- Đo huyết áp là mục gần như ai cũng thuộc nhóm nên làm, nên câu một dễ trả lời
- Nhưng câu ba thì khác hẳn giữa người bình thường và người đang điều trị
Hai mục cuối là điểm riêng, và nhịp đo tại nhà nên hỏi cụ thể cho mình.
Biết trước bước tiếp theo rồi hãy làm
- Hỏi trước: số cao tới đâu thì gọi cho bác sĩ, tới đâu thì đi khám ngay
- Ghi hai mốc đó vào trang đầu sổ theo dõi
- Có mốc sẵn thì không phải phân vân lúc thấy con số lạ
- Và không phải gọi hỏi mỗi lần số nhích lên một chút
- Mục đầu là câu phải hỏi
Mục cuối là lợi ích thứ hai, và nó làm việc theo dõi nhẹ đi rất nhiều.
Có triệu chứng thì đi khám, đừng chờ tới kỳ
- Đau ngực, đau lan lên hàm hoặc xuống tay, khó thở đột ngột — đi cấp cứu ngay
- Đau đầu dữ dội khác thường, nhìn mờ, yếu nửa người, nói khó
- Hồi hộp trống ngực kèm chóng mặt hoặc ngất
- Đừng đo lại nhiều lần để xem có đỡ không
- Và đừng chờ tới buổi khám đã hẹn
Hai dòng cuối là của riêng bài này, và chiếc máy đo không giúp gì trong tình huống đó.
Câu hỏi thường gặp
Đo thế nào cho đúng?
Ngồi tựa lưng, chân đặt phẳng trên sàn không bắt chéo, tay đặt trên bàn ngang tim, nghỉ yên vài phút trước khi đo, và không nói chuyện trong lúc đo.
Lỗi hay gặp nhất là gì?
Vòng bít sai cỡ hoặc quấn ngoài áo dày, tay buông thõng thấp hơn tim, vừa đi lại xong đã đo, và chỉ đo một lần rồi lấy luôn con số đó.
Nên đo mấy lần?
Đo vài lần cách nhau ít phút trong cùng một buổi rồi lấy theo hướng dẫn của bác sĩ, vì lần đo đầu thường cao hơn các lần sau.
Con số bao nhiêu là bình thường?
Ngưỡng khác nhau theo tuổi, bệnh nền và mục tiêu điều trị của từng người. Hỏi bác sĩ về ngưỡng riêng của mình và ghi vào sổ, đừng lấy ngưỡng nghe được ở đâu đó.